In Ik kom hier nog op terug maakt de lezer kennis met Rob Hollander, een vijftiger en voormalig journalist die zijn dagen vult met een milde melancholie en een algemeen gevoel van stilstand. Zijn leven neemt een even bizarre als fascinerende wending wanneer hij een uiterst onverwacht aanbod krijgt van een oude studievriend, IJsbrand. IJsbrand beweert namelijk een manier te hebben gevonden om terug te reizen in de tijd. Dit is echter geen sciencefictioncliché met flitsende lichten, futuristische pods en ingewikkelde quantumfysica; de tijdmachine is ingebouwd in een aftandse, rammelende Renault 4. Het aanbod dat Rob krijgt is even simpel als ingrijpend: hij mag één specifiek moment uit zijn verleden herbeleven of proberen te corrigeren. Wat volgt is een diepzinnige, absurde en meeslepende reis door het menselijk geheugen, waarin de grenzen tussen werkelijkheid, herinnering en fictie langzaam maar zeker volledig vervagen.

Rob besluit na lang aarzelen in te gaan op het aanbod van zijn excentrieke vriend, maar de keuze voor het juiste moment blijkt een enorme psychologische uitdaging. Uiteindelijk kiest hij voor een periode uit zijn studententijd in de jaren tachtig. Specifiek richt hij zijn pijlen op een gezamenlijke vakantie in de Franse Alpen met zijn toenmalige vriendengroep. Deze reis, destijds bedoeld als een ultiem avontuur van onbezorgde jongeren aan de vooravond van hun volwassen leven, bleek in werkelijkheid vol onderhuidse spanningen, onuitgesproken verlangens, jaloezie en misverstanden te zitten. Door terug te keren naar dit specifieke kantelpunt hoopt Rob niet alleen antwoorden te vinden op existentiële vragen die hem al decennia bezighouden, maar ook een specifieke morele misstap recht te zetten waar hij nog altijd last van heeft. Van Essen beschrijft deze reis naar het verleden met een ongelooflijk scherp oog voor detail. De lome sfeer van de jaren tachtig, de complexe dynamiek binnen een studentengroep en de ongemakkelijke overgang van jeugd naar volwassenheid worden pijnlijk nauwkeurig geschetst.

Wanneer Rob eenmaal arriveert in zijn eigen verleden, merkt hij al snel dat de werkelijkheid van destijds zich niet zomaar laat herprogrammeren. Herinneringen blijken subjectief en uiterst onbetrouwbaar te zijn. Wat Rob dacht te weten over zijn vrienden, zijn eigen daden en de verhoudingen binnen de groep, blijkt in de praktijk heel anders in elkaar te steken. De confrontatie met zijn jongere zelf dwingt hem tot een radicale herziening van zijn eigen levensverhaal. De rol van IJsbrand is cruciaal in het verhaal; hij is niet alleen de uitvinder van de machine, maar ook een tragisch figuur die worstelt met zijn eigen demonen en zijn onvermogen om in het heden te leven. De keuze voor een Renault 4 als tijdmachine is typerend voor de droogkomische en absurdistische stijl van Rob van Essen. Het haalt de grootsheid van het concept 'tijdreizen' onmiddellijk naar beneden en maakt het tastbaar, bijna knullig. Het reizen in de tijd is in deze roman dan ook geen heroïsche daad om de wereldgeschiedenis te redden, maar een intieme, melancholische en psychologische zoektocht naar het zelf.

De interactie tussen de oudere Rob en de gebeurtenissen uit zijn jeugd – en de manier waarop hij de situatie met terugwerkende kracht probeert te beïnvloeden – levert zowel hilarische als diep ontroerende scènes op. Van Essen dwingt de lezer hiermee na te denken over de universele vraag wat we zouden doen als we de kans kregen om onze grootste fouten uit te wissen. Zouden we echt gelukkiger zijn met een 'perfect' verleden, of zijn het juist onze fouten, misstappen en gemiste kansen die ons vormen tot de unieke personen die we vandaag de dag zijn? De filosofische diepgang van het boek ligt in de acceptatie van deze imperfectie.

Waarom won 'Ik kom hier nog op terug' de Libris Literatuurprijs 2024?

De jury van de Libris Literatuurprijs prees het boek unaniem om de fabelachtige wijze waarop Van Essen grote existentiële thema's verpakt in een verhaal dat even humoristisch als melancholisch is. De roman blinkt uit in originaliteit; waar veel hedendaagse Nederlandse literatuur zich richt op strikt, autobiografisch realisme, durft Van Essen het surrealisme en de verbeelding op te zoeken zonder daarbij de emotionele en psychologische kern te verliezen. Het is een uiterst gelaagd boek dat bij herlezing alleen maar aan kracht wint, en dat de lezer dwingt tot diepe zelfreflectie over de eigen gemaakte keuzes en het onvermijdelijke verstrijken van de tijd.

Is 'Ik kom hier nog op terug' een sciencefictionroman?

Hoewel het boek intensief gebruikmaakt van het concept van tijdreizen—een klassiek motief binnen de sciencefiction—is het absoluut geen traditionele sciencefictionroman. Het tijdreizen dient in dit boek puur als een metafoor en een literair instrument om diepere thema's als herinnering, nostalgie, spijt en identiteit te onderzoeken. De focus ligt nooit op de technologische of wetenschappelijke verklaring van de tijdmachine (die immers een simpele, rammelende auto is), maar op de psychologische en emotionele impact die de reis heeft op de hoofdpersoon. Het boek valt daarom eerder onder de categorie magisch realisme of absurdistische literatuur.

Wat is de symbolische betekenis van de Renault 4 in het boek?

De Renault 4 fungeert in de roman als de tijdmachine, maar symboliseert tevens de nostalgie, de eenvoud en de knulligheid van het verleden. In plaats van een futuristisch, glanzend apparaat kiest Van Essen bewust voor een alledaagse, ietwat gammele Franse auto die onlosmakelijk verbonden is met de studententijd van de hoofdpersonen. Dit versterkt het absurdistische karakter van het verhaal en haalt de pretentie uit het tijdreizen. Het herinnert de lezer eraan dat onze menselijke pogingen om grip te krijgen op de tijd, het verleden en de kosmos altijd iets onbeholpens, tragikomisch en diep menselijks zullen behouden.

Welke belangrijke thema's staan centraal in deze roman?

De belangrijkste thema's in Ik kom hier nog op terug zijn de onbetrouwbaarheid van het menselijk geheugen, de zoektocht naar persoonlijke identiteit, de omgang met spijt en gemiste kansen, en de onvermijdelijkheid van het ouder worden en de dood. Van Essen onderzoekt hoe we ons eigen verleden voortdurend achteraf inkleuren om vrede te hebben met wie we nu zijn, en hoe pijnlijk het is wanneer dat zorgvuldig geconstrueerde zelfbeeld wordt doorgeprikt. Ook vriendschap, de vervaging van jeugdig idealisme en de dynamiek van groepsdruk spelen een grote rol in de interactie tussen de personages tijdens hun reis in de Franse Alpen.

Hoe verhoudt dit boek zich tot het eerdere werk van Rob van Essen?

Rob van Essen staat bekend om zijn laconieke toon, absurdistische wendingen en lichte melancholie. In vergelijking met zijn eerdere bekroonde roman De goede zoon (winnaar Libris Literatuurprijs 2019) is Ik kom hier nog op terug nog persoonlijker, emotioneler en filosofischer van aard. Waar De goede zoon zich afspeelt in een nabije, ietwat vervreemdende toekomst met robots en zelfrijdende auto's, kijkt Van Essen in dit boek juist achterom naar de jaren tachtig en de vormende jaren van zijn eigen generatie. Het herbevestigt zijn status als een van de meest originele en constante stemmen in de hedendaagse Nederlandse literatuur.